Назаўсёды ў памяці народнай

Вялікая Айчынная вайна скончылася 75 гадоў назад, але след, які яна пакінула, застанецца ў памяці народа назаўсёды. Такое не забываецца. Філасофія раздзялення людзей на групы па пэўных прыкметах, падтрыманая зброяй, прывяла да генацыду. Тысячы людзей былі знішчаны ў газавых камерах толькі за тое, што мелі прыналежнасць да іншай нацыянальнасці, былі калекамі, хворымі, людзьмі сталага веку… Людзі сталі «матэрыялам», з якім можна праводзіць эксперыменты… Чаму так здарылася, дакладнага адказу не дасць ніхто...

Беларусь, якая першай прыняла на сябе ўдар, дорага заплаціла за гэта. Загінуў кожны трэці жыхар краіны, з карты былі сцерты назаўсёды дзясяткі населеных пунктаў. Вайна катком пракацілася па лёсу кожнага. І таму нядзіўна, што ў літаратуры і мастацтве гэта тэма заставалася дамінуючай на працягу многіх дзесяцігоддзяў. Тое, што балела, ляжала цяжарам на душы, выліта на паперу і на палатно. І магчыма, гэта спрыяла таму, што раны гаіліся хутчэй…

Колькі таленавітых твораў было створана пра чалавека на вайне на паперы, на палатне, з каменю, бронзы!..

31.jpg

Вызначыць накірункі раскрыцця гэтай тэмы ў жывапісе дае магчымасць выставачны праект «75 гадоў Вялікай Перамогі», які працуе ў Нацыянальным мастацкім музеі. Ён створаны на аснове ўласнага збору музея. Прадстаўлены працы мастакоў розных пакаленняў. Тых, хто быў непасрэдным удзельнікам падзей, хто ў 1941 годзе адклаў у бок пэндзаль і ўзяўся за зброю. Тых, чыё дзяцінства было апалена вайной. Мастакоў, якія даведваліся пра вайну ўжо праз кінастужкі, аповяды родзічаў, кнігі. Зразумела, наяўнасць рознага вопыту вызначыла розныя падыходы да раскрыцця тэмы. Некаторыя працы ўспрымаюцца як ілюстрацыі рэальных падзей, а ў іншых працах прысутнічае метафарычнасць.

Выстава каштоўная і тым, што дазваляе скласці ўяўленне пра тое, як у храналагічным парадку развівалася мастацтва. Як адбываўся пераход ад класічнага сацрэалізму да ўмоўна-сімвалічнай мовы апавядання. Як змяшчаліся акцэнты ўвагі мастакоў.

32.jpg

Прадстаўлены творы майстроў, імёны якіх ужо ўвайшлі ў гісторыю развіцця беларускага мастацтва: Барыса Аракчэева, Вiтольда Бялынiцкага-Бiрулі, Уладзiмiра Гардзеенкі, Вiктара Грамыкі, Мая Данцыга, Яўгена Зайцава, Фёдара Мадорава, Мiколы Селяшчука, Валянцiна Сiдарава, Васiля Сумарава, Леанiда Шчамялёва…

Варта завітаць на выставу, каб аддаць даніну павагі людзям, якія коштам сваіх намаганняў прыбліжалі Перамогу. Дзякуючы і іх ўнёскам стаў магчымы Нюрбернгскі працэс, які распачаўся ў лістападзе 1945 года. Фашызм быў асуджаны. Паслугачы пакараны. Але ці ўсе галовы гэтай гідры былі адсечаны?

30.jpg

Так, Вялікая Айчынная вайна стала этапам нашай гісторыі, але нам, нашчадкам нашых дзядоў і прадзедаў, трэба непахісна стаяць на варце галоўных прынцыпаў існавання чалавецтва: гуманізму, справядлівасці, роўнасці. Самая галоўная каштоўнасць — жыццё чалавека. І дзяржаўныя інстытуты ствараюцца выключна для таго, каб зрабіць гэта жыццё лепшым, а чалавеку даць магчымасць стаць шчаслівым. Мы, нашчадкі Вялікай Перамогі, павінны сказаць цвёрдае «не» любым спробам дыскрымінацыі і гвалту. Бо мы памятаем. І ніколі не забудзем.

Святлана Пятрова, фота аўтара

Найти и обезвредить
Не числом, а умением…
Архив выпусков