Журналiсты-франтавiкi

Дзве юбілейныя даты адзначылі восенню 2019 года журналісты нашай краіны: 75-годдзе факультэта журналістыкі Белдзяржуніверсітэта і 80-годдзе перадыслакацыі рэдакцыі і друкарнi газеты «Красноармейская правда» (папярэдніцы «Белорусской военной газеты. Во славу Родины») з горада Смаленска ў сталіцу Беларусі — горад Мінск.

3_12.jpg

На мой погляд, гэтыя даты звязаны значна мацней, чым здаецца. Справа ў тым, што папярэднікам факультэта журналістыкі (яшчэ перад Вялікай Айчыннай вайной) быў Камуністычны інстытут журналістыкі (КІЖ) імя С. М. Кірава. Кіжаўцы папаўнялі рады журналістаў «Красноармейки» пасля пераезду яе ў Мінск. У першы дзень вайны ў рэдакцыю згодна з мабілізацыйным планам прыбылі Якаў Герцовіч і Сцяпан Нортман і прайшлі франтавымі дарогамі да Перамогі. Пасля Вялікай Айчыннай вайны ў нашай газеце плённа працавалі кіжаўцы — журналісты-франтавікі, якія падчас вайны служылі ў другіх вайсковых выданнях, — Пётр Дудо, Міхась Калачынскі, Пётр Прыходзька.

Першыя дні, тыдні вайны былі надзвычай складанымі для рэдакцыі нашай газеты. Акрамя вельмі неспрыяльных франтавых абставін, былі і арганізацыйныя моманты, якія ўскладнялі дзейнасць калектыву. Напрыклад, многія супрацоўнікі «Красноармейской правды» былі пераведзены ў толькі што створаную палітупраўленнем Заходняга фронту сумесна з ЦК КП(б)Б газету «За Савецкую Беларусь», прызначаную для людзей, што засталіся на захопленых ворагам тэрыторыях. Першы нумар выйшаў ужо 11 ліпеня 1941 года (дарэчы, загад намесніка Народнага камісара абароны СССР «Аб выданні газет для насельніцтва акупаваных савецкіх абласцей» выйшаў толькі 30.07.41). Таму кожны журналіст-прафесіянал быў надзвычай карысным, і вопыт, веды кіжаўцаў былі вельмі запатрабаванымі.

3_1.jpg

Карэспандэнт, начальнік аддзела інфармацыі (1941–1945), намеснік рэдактара (1945–1949) нашай газеты Рыгор Улаеў успамінаў пра нараду (18.07.41) супрацоўнікаў выдання, сэнс якой трапна выразіў Аляксей Суркоў: «За строчки в красивой сорочке».

«С обзорным докладом тогда выступил секретарь редакции Иван Семёнович Бубенков. Положительно, ставя в пример, он отметил публикации: «Майор Бандурко» Константина Симонова, «Связист Ефимов» Вадима Кожевникова, «Политрук Николай Воронов» Якова Герцовича, отповедь Алексея Суркова на немецкую листовку, маленький фельетон в стихах «Враль Тимоха» Цезаря Солодаря…»

Як бачым, кіжавец Я. Герцовіч адразу паказаў сябе роўным, у тым ліку ў ваенных адносінах, з вопытнымі аўтарамі. Пройдуць гады, і Якаў Бенцыянавіч аб’яднае многіх герояў сваіх франтавых публікацый у адной кнізе з сімвалічнай назвай «На вайне як на вайне». У прадмове да гэтай незвычайнай кнігі ён пісаў: «З першага дня вайны і да яе заканчэння быў я карэспандэнтам франтавой газеты «Красноармейская правда». Прайшло нямала год, а шматлікія сустрэчы з абаронцамі Масквы і героямі наступальных баёў, калі наша армія вызваляла савецкія гарады і вёскі, дабівала ворага на яго зямлі, не забываюцца. І я падумаў, што пра многія франтавыя сустрэчы варта расказаць, нічога не выдумляючы. Няхай гэта будуць невялікія абразкі франтавога побыту, эскізныя замалёўкі, партрэтныя штрыхі. На большае не маю права, бо пішу аб рэальных людзях, жывых і мёртвых, і змяняць што-небудзь у іх біяграфіях з мэтай белетрызацыі было б кашчунствам. Толькі ў паасобных выпадках я дазволіў сабе перайначыць прозвішчы.

Мяркую, што чытачы не будуць дакараць аўтара за тое, што ён амаль не карыстаецца домыслам і строга трымаецца фактаў. Няхай факты самі за сябе гавораць».

Прапануем чытачам азнаёміцца з фрагментамі ўспамінаў журналістаў-франтавікоў, выхаванцаў КІЖа, якія ў розныя гады працавалі ў газеце «Красноармейская правда» («Во славу Родины»).

* * *

Герцовіч Якаў Бенцыянавіч, нарадзіўся 01.01.1910 года ў в. Сяліба Бярэзінскага раёна Мінскай вобласці. Скончыў КІЖ імя С. М. Кірава (1936). Працаваў у калгасе, на пілараме, журналістам, пасля вайны — у розных рэспубліканскіх выданнях, намеснікам галоўнага рэдактара часопіса «Вожык». У гады Вялікай Айчыннай вайны — карэспандэнт газеты «Красноармейская правда». Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, Чырвонай Зоркі, медалямі.

3_13.jpg

З артыкула Якава Герцовiча «Фронт жыве, дзейнiчае»:

«…І вось я — ваенны карэспандэнт франтавой газеты — крочу па горкіх дарогах адступлення. Якімі далёкімі здаюцца ранейшыя асабістыя крыўды і няўдачы! Сябелюбства, эгаізм, капеечны клопат пра ўласны дабрабыт не праб’юцца праз шынельнае сукно, не крануць твайго сэрца, калі ў ім жывуць любоў і нянавісць, вера ў тое, што будзе і на нашай вуліцы свята. Але трапяткому чалавечаму сэрцу не загадаеш, каб яно не шчымела, не аблівалася крывёю, калі за спіною палае родны Мінск, гінуць людзі, прападае народны набытак і нават само паветра нясе руйнаванні і смерць.

Мне і ўчарашнім мінскім журналістам Сцяпану Нортману і Сяргею Жураўлёву даручылі развозіць у машыне і раздаваць салдатам першы нумар ваеннай газеты, выпушчаны ў франтавых ўмовах. Ніякіх добрых навін у газеце не было, а нас абдымалі, нам гаварылі такія словы, якіх ні адзін журналіст дагэтуль не чуў. Людзі чыталі і пераконваліся, што фронт жыве, дзейнічае, змагаецца. Толькі ў адным палку нейкаму штабному работніку не спадабаўся цывільны выгляд ваенных карэспандэнтаў, і ён палічыў нас за дыверсантаў з падробленымі дакументамі.

Франтавая газета выходзіла кожны дзень. Крывёю сэрца пісаліся балючыя, непадатлівыя словы пра незлічоныя пакуты савецкіх людзей, пра агонь і смерць. Затое колькі радасці адчуваў кожны з нас, калі пісаў для газеты баявую карэспандэнцыю або нарыс пра актыўнае супраціўленне ворагу! Нявыплаканыя мужчынскія слёзы ажно палілі вочы, калі я пісаў пра раненага салдата, што застаўся адзін у густым лесе і прапоўз многія сотні метраў, каб памерці сярод сваіх таварышаў. Мы, журналісты, якія не мелі яшчэ дастатковага ваеннага вопыту, найбольш хінуліся да паэта Аляксея Суркова, не толькі як да старэйшага за нас па ўзросце. Гэты нястомны чалавек заўсёды ведаў, пра што пісаць, з якімі словамі звяртацца да фронту і яго людзей. (А. Суркоў як удзельнік Савецка-фінляндскай вайны меў баявы вопыт. — Аўт.)

Дабіраліся мы на перадавую пазіцыю любымі спадарожнымі аказіямі. Пад Смаленскам Вадзіма Кажэўнікава, Міхаіла Матусоўскага і мяне заўважылі з варожага назіральнага пункта і абстралялі з мінамёта. Вадзіму Кажэўнікаву наканавана доўга жыць на свеце: шынель яго прабіла асколкамі, а на ім самім не аказалася ніводнай драпіны. З Міхаілам Матусоўскім мы аднойчы трапілі ў такое пекла, што абодвум выбрацца цэлымі не ўдалося. Добрыя людзі памаглі мне вынесці на руках параненага таварыша. Рэдактару доўгі час здавалася, што пры гэтым я парушыў нейкі пункт баявога Статута пяхоты. Потым і ён згадзіўся, што перш за ўсё трэба было, каб падстрэлены таварыш не трапіў у рукі немцаў, да якіх была нейкая сотня метраў, а потым ужо думаць пра ўсё астатняе. Рэдактар наогул быў чалавек кабінетны. Ён даслужыўся да звання брыгаднага камісара, так і не зразумеўшы, што аб вайне нельга пісаць халоднымі і абыякавымі словамі. Добра яшчэ, што ён не часта цікавіўся, аб чым і як мы пішам, што будзе друкавацца ў наступных нумарах, перадаверыўшы ўвесь клопат намесніку і сакратару.

3_18.jpg

3_43.jpg

Пісаць даводзілася ледзь не кожны дзень. Найбольш даставалася нагам. Не раз высунеш, бывала, язык, пакуль дабярэшся да палка, батальёна, роты, ухопіш патрэбны для газеты матэрыял, а потым дапнеш да армейскага вузла сувязі, каб перадаць у рэдакцыю чарговую тэлеграму. Малы фармат газеты прывучаў нас да сцісласці, эканоміі, найстражэйшага адбору самых неабходных дэталей, фактаў. Газету любілі. Напішаш пра салдата, змесціш у газеце фатаграфію — і гэта, бадай, лічылася не меншай узнагародай, чым баявы медаль. Салдат разважаў проста: выразка з газеты, пасланая дадому, прынясе вялікую радасць усім блізкім людзям як наглядны доказ баявой славы франтавіка.

З рук у рукі перадаваліся нумары газеты з чарговымі раздзеламі з паэмы Аляксандра Твардоўскага «Васілій Цёркін». Аўтара паэмы, калі ён прыязджаў да воінаў на перадавую пазіцыю, гатовы былі насіць на руках. У нас, карэспандэнтаў, скрозь і ўсюды пыталіся, а які ён з сябе, гэты добры і мудры чалавек, Аляксандр Твардоўскі, што так тонка ведае салдацкую душу. Асабіста мне даводзілася часта бываць на перадавой разам з пісьменнікам Яўгеніем Вараб’ёвым, чалавекам сціплым, душэўным і вельмі добразычлівым. Пасябравалі мы з ім на ўсё жыццё.

І да гэтых дзён не магу забыць журналіста Валодзю Арыніча, які загінуў у час вызвалення Літвы. (Уладзімір Данілавіч Арыніч нарадзіўся ў вёсцы Далькавічы Плешчаніцкага (цяпер — Лагойскага) раёна. — Аўт.)».

Падрыхтаваў палкоўнік у адстаўцы Усевалад Танана, фота аўтара i з адкрытых крынiц

(Працяг будзе.)

Главное финансово-экономическое управление...
Сегодня лучше, чем вчера, а завтра лучше, чем...
Архив выпусков